फरक अनुभवका एक महिना

जाम्बिया आउने भनेपछि मेरो धेरै समय यो देशको बारेमा इन्टरनेटबाट अध्ययन गर्न मै बित्यो । जाम्बिया आइप्गेपछि पहिलो दिन गएर बसेको होटलमा बेलुका खाना खान मेनु हेर्दा म अलमल र आश्चर्यमा परें । त्यहाँ सबै मासुका मात्रै परिकार थिए र सबै मासुका परिकार गाई र सुंगुरको मासुसँग सम्बन्धित थिए । मलाई के खाने भन्ने आइडिया नै भएन । सरासर कोठामा गएं, कोठामा ब्यवस्था भएको सामाग्री प्रयोग गरेर चिया बनाएं, झोलाबाट चाउचाउ झिकें र मरयांग मरयांग पारें । बिहानको नास्ता होटलमा बफेट थियो, सबै सामाग्री अगाडी नाम लेखिएको थियो । त्यसैले मलाई पाउरोटीका टुक्रा, गेडागुडी र फलफूल मात्र छान्न सजिलो भयो । दिउसो अफिसमा भात थियो, गाईको मासु, आलुको सुप र आलुको साग -सायद आलुको पातको साग मैले पहिलो पटक खाएको होला) । ३ दिन पछि भात खान पाउादा आनन्द आयो । मासु नखाएको देखेर अन्य सहकर्मी भने अचम्म परे । त्यसको भोलिपल्ट साझेदार संस्थाहरुको बैठकमा हामी काम गर्ने ठाँउमा के के खान पाइन्छ भन्ने चर्चा चल्यो । मान्सा जिल्लाबाट आएकी एलिजावेथले बडो गर्व साथ झुसिलकिरा पाइने बताइन् । केन्याबाट आएको मेरो साथी प्रेष्टनको अनुहार हेर्न लायक भयो, किनभने ऊ मान्सा जाादै थियो । पेटाउकेका रिचार्डले त्यहाँ पनि झुसिलकिरा पाइने बताएपछि मेरो दिगमिग सुरु भयो किनभने म पेटाउके जाँदै थिएं । पछि त हामीले लुसाकाको सडक किनार मै झुसिलकिरा बेच्न राखेको देख्यौ । पेटाउके आएपछि यहाँको हाटमा बोराका बोरा झुसिलकिरा र बजार नै डुङ्डुगती गनाउने सिद्रा माछा देखेर मलाई भाउन्न भयो । मेरो सहकर्मी जर्जले मलाई एकदिन भएभरीका किराको नाम लिएर सोध्यो, यो खान्छस्, त्यो खान्छस् भनेर । मैले अति भएपछि भनें, म अण्डा, माछा, खसी र कुखुराको मासु बाहेक केही खान्न । उसले अति आश्चर्यजनक ढंगले मलाई हेरयो र भन्यो, किन, आखिर मासु त आखिर सबै मासु नै हो नि होइन र ? यसबाट थाहा भयो, जाम्बियालीहरु सबै किरा र जनावरहरु खाँदा रहेछन् भन्ने । हे भगवान, मलाई चाही खानु नपरोस् ।

मेरालागि सामान खरिद गर्न रिचार्डले मलाई भारतीय ब्यापारी कहाा लिएर गयो । त्यसले स्याम्पू, तुथपेष्ट, तुथब्रस, साबुन, मसला लगायतका बिभिन्न सामानहरु मेरा अगाडी ल्याएर फिंजायो । मैले भनें यी सामान त सबै म संग छन् । उसले प्रश्न गर्यो, तिमीले आफ्नो झोलामा पूरै नेपाल नै ल्याएर आएका छौ कि क्या हो ? कोठामा आएपछि मैले सोचें, मसंग अहिले के भइदिइएको भए यो ठाँउ नेपाल जस्तै हुन्थ्यो होला ? मनमा असंख्य बिचारहरु तछांड मछांड गर्दै आए । धेरै याद आयो नेपालगञ्जको, सन्तोषदाईको पत्रिका पसल, मिराको चिया पसल, तन्दुरी होटल, हाम्रो समाचार, भेरी प्राविधिक शिक्षालय जाने बाटो, अक्ल्याण्ड साइबर अनि के के……… । म त्यहाँ बस्ने घरका साना साना नानीबाबुहरु श्रृष्टि र सिजन धेरै याद आए । नेपालगञ्जका साथीहरु राजन, ऋषि, झलक, रुपन, उमा यहां कोही थिएनन् । न त थिए मलाई किनमेल, प्याकिंगमा सहयोग गर्ने र बिमानस्थलमा बिदाई गर्न आउने साथी नै । केही छुटे जस्तो, केही बिर्सेजस्तो भै रहने ।

जाम्बियालीहरुको अंग्रेजी उच्चारण फरक छ, हामी एसियनहरुलाई उनीहरुको उच्चारणको लय पत्ता लगाउन समय लाग्छ । उनीहरु स्थानीय भाषा कै लयमा अंग्रेजी बोल्छन् र एकदमै छिटो बोल्छन् जुन म केही बुझ्दिन । यहाँ आएपछि म सहभागी भएका बैठकहरुमा गरिएका कुराकानीहरु अधिकांश मैले बुझेको छैन, पछि आफूलाई चाहिने सूचना भए छेउमा बसेको लाई सोध्छु, ओई, त्यसले के भनेको थ्यो भन् त भनेर । अहिले म भन्ने गरेको छु, मसँग बोल्दा बिस्तारै बोल, नभए म केही बुझ्दिन । मलाई बाहिरतिर अन्य मानिसहरुसँग बोल्दा भने अफ्ठ्यारो पर्ने गर्छ । यहाँका स्थानीयहरु मलाई भारतीय मूलको सम्झन्छन् र स्थानीय भाषामा कुरा गर्छन् । जताततै पाइने भारतीयहरु यहाँको भाषा फररर बोल्छन् । म भारतीय होइन भन्छु, अनि मात्रै अंग्रेजी बोल्छन् ।

म बस्ने घरको एक फ्ल्याटमा साना तीन बालबालिका र ती बच्चाको रेखदेख गर्ने एक आमै छिन् । बच्चाका बाबुआमा अन्तै कतै काम गर्छन् । साना बच्चा फाट्फुट्ट अंग्रेजी बोल्छन् तर आमै बोल्दिनन् । म अफिस जाँदा र फर्किदा एक दुई दिन तिनले मसँग स्थानीय भाषामा कुरा गरिन्, मैले केही चालचुल गरिंन । तेश्रो लिंगीले जस्तो थपडी पनि बजाउने हुनाले मलाई तिनको ब्यवहार निको लागेको थिएन । मलाई अफिस लिन आएको जर्जले एक दिन देख्यो र भन्यो, यी आमैले तिमीलाई अभिवादन गरेकी हुन् । मैले थपडी किन बजाएको त भनि सोधें, त्यो त जाम्बियामा आफू भन्दा ठूला लाई गरिने आदर पो रहेछ, हाम्रो नमस्ते जस्तै । फर्काउनु पनि त्यस्तै गरेर पर्दो रहेछ । आजभोलि त धेरै पटक थपडी बजाउनु पर्छ, नेपाल फकर्ेे पछि यो बानी छुटेन भने त्यहाँ मलाई तेश्रो भन्ने बेर छैन ।

नेपाल भन्दा फरक अनुभव भएको छ । साडे आठ बजे अफिस छ, आठ बिसमा त निस्कनै पर्छ, त्यस अघि नै १ बजेसम्मका लागि पुग्ने गरि खानु पर्छ । यहाँ फालाफाल आँप पाइन्छ, किन्नु पर्दैन । बिहान आँप, पाउरोटी र चिया खायो अनि अफिस टाप । नेपालमा आठ बजेसम्म सुतेको बानी । यहाँ त आफैं चिया, नास्ता, खाना पकाउनु पर्छ । भाँडा आफैं माझ्नु पर्छ । कपडामा इस्त्री आफैं लगाउनु पर्छ । कोठामा झाडु पोछा आफैं गर्नु पर्छ । सबै भन्दा मलाई समस्या पकाउनमा हुन्छ । पकाउन थाल्दा के पकाउंदैछु थाहा हँुदैन, पाकी सकेपछि थाहा हुन्छ, ए यो पो पाकेछ भनेर । तरकारीमा नून अड्कल्न १ महिना हुनलाग्दा पनि मैले जानिंन । सधैं मर्ने गरी चर्को । सबै कारोबार यहाँ बिजुलीबाट हुन्छ, ओभन, पि|mज, कुकर, पानी तताउने कित्ली सबै बिजुलीबाट चल्छन् । कहिलेकाँही आँधी आएर बिजुलीको पोल ढाल्छ र दिनभर या रातभर बिद्युत बिहीन हुन्छ, त्यसबेला नेपालबाट ल्याएको चिउरा, चाउचाउ जिन्दावाद । दिउसो लञ्च खाने एक होटल पत्ता लगाएको छु, त्यहँा कुखुराको मासु र सिमा (जाम्बियाली भोजन) पाइन्छ । त्यति महंगो पनि छैन, झण्डै नेपाली ४०० रुपैयामा काम तमाम हुन्छ, एकछाक लञ्चको । बेलुका चाँही प्राय मेरो कोठामा भात पाक्छ ।  

पेटाउकेमा वायरलेस इन्टरनेट छैन । त्यसैले मेरो ल्यापटपमा इन्टरनेट छैन । अफिसमा डायलअप छ तर त्यो चलेको थाहा छैन । म मोबाइलबाट फेसबुक र इमेल हेर्ने काम गर्छु । समग्रमा अहिले सम्मको भन्दा फरक किसिमले फरक दैनिकीमा र फरक माहौलमा अभ्यस्त हुन सिक्दैछु सायद समायोजन हुन समय नलाग्ला ।

परदेशबाट देश हेर्दा

नेपाल भन्दा फरक……….. म जोहानेन्सवर्ग बिमानस्थल ट्रान्जिटमा बिमान कुरीरंहदा देखि मेरो जस्तै वा मेरो भन्दा अलिक गोरो छाला भएको मानिस देख्न पाइंन । अग्ला, काला, ठूलो ओठ भएका पुरुषहरु, लट्टा पारिएको कपाल भएका महिलाहरु बिमानस्थल वरपर कलयांगमल्यांग गरिरहंदा म त अर्कै ग्रहमा पो आइपुगेंछु कि जस्तो लागि रह्यो । यस्ता मान्छेसंग कसरी बोल्ने होला, कसरी काम गर्ने होला भन्ने धक मनमा लागिरह्यो । लुसाकाको लागि बिमान चढेपछि परिचारिकाले नास्ता के खाने भनेर सोधिन् । मैले थाहा पाएं सबै गाइ र सुंगुरको मासुको परिकार मात्रै थिए । मैले माछा वा कुखुराको कुनै प्रकार खोजें, भाग्यवस साकाहारी स्याण्डवीच रहेछ । जाम्बियामा समेत साकाहारी मान्छे देखेर अचम्म मानिंदो रहेछ, धन्य, म साकाहारी थिइंन तर उनीहरुको पि्रय खाना गाइको मासु म हिन्दु भएकाले खान सक्दिनथें । जाम्बियालीहरुको पि्रय खाना सिमाको बारेमा मैले नेपालमै थाहा पाएको थिएं । मैले नेपालमा कल्पना गरे अनुसार यो केवल मकैको फाँडो थियो । तर, यहाँ आएपछि थाहा भयो मकैलाई मिलमा पिँधेर धुलो बनाई सिमा बनाईदो रहेछ, नेपालको हलुवा जस्तै । अलि बिकटतिर सखरखण्डको धुलो बनाएर पनि सिमा बनाइन्छ रे । नेपालमा प्रजातान्त्रिक अभ्यास गाउँ र घर घर सम्म पुग्नुको कारण त्यहाँको राजनैतिक बिभाजन पनि हो । सबै भन्दा तल्लो प्रजातान्त्रिक अभ्यास हुने निकाय भनेको गाबिस र वडा हो तर जाम्बियामा जिल्ला भन्दा तल कुनै निकाय नै हुंदो रहेनछ । कुनै कुनै जिल्लामा एक भन्दा बढि प्रहरी चौकी भए पनि स्वास्थ्य र सेवा प्रदायक निकायहरु जिल्ला सदरमुकाम मै केन्दि्रत रहंदा रहेछन् । साँच्चै भन्नु पर्दा एक जिल्लामा कति गाउँ छन् भन्ने तथ्यांक समेत जाम्बियामा उपलब्ध छैन । ९ प्रोभिन्स -नेपालमा अञ्चल जस्तै) र ७२ जिल्लामा बाँडिएको जाम्बियालीहरुको प्रमुख पेशा कृषि हो तर जमिन सरकारी अधिनस्थ छ । मलाई यहाँबाट पठाइएको निर्देशिकामा उल्लेख गरिएको चोरहरुबाट बच्ने तरीका पढेर मेरो सातो गएको थियो । अझै पनि मलाई कोठाबाट एक्लै अफिस आउन जान, बिहान र बेलुका एक्लै हिडडुल नगर्न भनिएको छ । तर, जाम्बियालीहरु सहयोगी भावनाका रहेछन्, नेपाली जस्तै । एकदमै औपचारीक, हरेक भेटघाटमा अभिवादन गर्ने, सञ्चो बिसन्चो सोध्ने । एकदमै सभ्य र नम्र भाषा प्रयोग गर्ने । म बिदेशी भएकाले म सँग मात्रै होइन जाम्बियालीहरु आपसमा भेट्दा पनि यसै गर्दा रहेछन् । सबै भन्दा राम्रो पक्ष, सडक यात्रुलाई सवारी साधनले प्राथमिकता दिने, अर्को सवारी साधनलाई प्राथमिकता दिने र सडक नियमहरुको सम्मान गर्ने जाम्बियाली बानी मलाई औधी मन पर्यो । यति मात्रै होइन, लुसाकामा एकपटक किनमेल गर्ने क्रममा मेरो साथीले बढि शुल्क तिरेर मात्र पार्किंग गर्ने स्थानमा अनुमति बेगर नै गाडी रोकेको निंहुमा त्यहाँको नगरपालिकाका कर्मचारीले गाडीको चक्का लक गरिदिए । पछि लामो सम्बाद र बिवाद पछि केही बढि जरीवाना तिरेर गाडी छुट्यो । यो देखेर नेपालको ट्राफिक नियम अझै बिचरा नै छ जस्तो महसुस भयो । जाम्बियामा दुई बर्गका मानिसहरु पाइए । एक बर्ग अति गरिब र अर्को बर्ग अति धनी । भौतिक सुबिधाहरु अति गरिबको पहँुच बाहिर छन् । यहाँ एक पुरुषले पाँच वटासम्म महिलालाई बिवाह गर्न पाउँछ । परिवार नियोजनबारे जाम्बियालीहरु त्यति जानकार छैनन् होला, किनभने शहरमा एक वा दुई बच्चामा सिमित रहने चलन फाट्ट फुट्ट सुरु भएपनि गाँउमा एक परिवारको बच्चा संख्या कम्तिमा ६ बाट सुरु भएर बढिमा जति पनि हुन सक्छ । महिलाहरुको जीवन बच्चा जन्माउन र स्याहार्न मै बित्ने र पुरुष मात्र आर्थिक उपार्जनमा सहभागी हुनाले गरिबी जस्ताको तस्तै रहेको होला सायद । राजधानी बाहिरका जिल्ला सदरमुकाममा हिडिरहेका दुई मध्ये एक महिलाको पिठ्यूंमा सानो बच्चा हुन्छ । १८ बर्ष नपुगी बिवाह गर्न नपाइने कानुनी मान्यता भएपनि न कतै उजुरी पर्छ न त कसैले कानुन कार्यान्वयन गर्छ । जाम्बियामा सबै भन्दा ठूलो समस्या भनेको बढ्दो एचआइभी संक्रमितहरुको जनसंख्या हो । २० देखि २९ बर्ष उमेर समुहका जाम्बियालीहरुमाझ तिब्र रुपमा फैलिरहेको यहाँ एचआइभी भएर बाँचिरहेकाहरुको जनसंख्या २० प्रतिशत भन्दा बढि छ । ५ मान्छेमा एक मान्छे संक्रमित । यसलाई कम गर्न सरकारी र गैह्र सरकारी पहलहरु भने देखिन्छन् । हामी धेरै धनी नेपालीहरु प्रत्येकसँग बस्नका लागि कतै न कतै घर छ, गाउँमा सानो जमिनको भए पनि टुक्रो छ । नेपालमा खान नपाएर वा केही काम नपाएर भोकै मरिहालेको कोही छैन । यस मानेमा हामी धेरै धनी छौं । यसबाहेक नेपाल जस्तो सानो र बिकासशील मुलुकमा स्वास्थ्य र शिक्षामा मानिसहरुको सहज पहँुचले हाम्रो स्तर राम्रो छ भन्ने देखाउँछ । नेपालमा सञ्चार क्षेत्रले मारेको फड्को त इश्र्यालाग्दो नै छ । यहाँ मोवाइलबाट अन्तराष्ट्रिय कल गर्दा नेपाली सय रुपैंया बढि लाग्छ एक मिनेटको । राजधानी बाहेक कतै वायरलेस इन्टरनेट सुबिधा छैन । डायलअप इन्टरनेटमा १०० केबी क्षमताको कुनै फाइल अपलोड गर्नु पर्यो भने दुई घन्टा भन्दा बढि समय लाग्छ । सरकारी टेलिकमले एडिएसएल इन्टरनेट राजधानी बाहेक अन्त बिस्तार गर्न सकेको छैन । भारतीय मोवाइल कम्पनीहरु मध्ये एयरटेलको मोवाइल सेवामा एकलौटी बजार छ भन्दा पनि हुन्छ । देशमा कतै पनि टेलिभिजन केवुल नेटवर्क छैन । सबै सञ्चार माध्यमहरु सरकार नियन्त्रित छन् । राजधानी केन्दि्रत एक -वा दुई हो यकीन भएन तर तीन पक्कै होइन) नीजि छापा र बिद्युतीय सञ्चार माध्यम पनि छन् तर सञ्चारमा सेन्सरसीप छ । सामुदायिक रेडियो एफएम बाहेक जिल्लामा नीजि सञ्चार माध्यममा काम गर्ने पत्रकार छैनन् । कुनै सुचना दिनु पर्यो भने सरकारी सूचना बिभागमा दिनु पर्छ यसले नै सञ्चार माध्यमहरुमा सूचना प्रवाह गरिदिन्छ । पत्रिका सर्बसाधारणको पहँुच बाहिर छन् । जाम्बियन डेली मेल नामक पत्रिका किन्नु पर्यो भने ३००० क्वाचा पर्छ जुन नेपाली ४५ रुपैया भन्दा बढि हो, नेपालमा ५ रुपैंयामा १६ पेज बढिको पत्रिका किन्न पाइन्छ । सदरमुकामबाट राजधानी जोड्जे सडक बाहेक अन्यत्र कालोपत्रे गरिएको सडक छैन । न त यातायातका कुनै साधन नै उपलब्ध छन् । गाउँका सक्ने मानिसहरुले साइकल प्रयोग गर्छन् नसक्ने पैदल नै हिड्ने गर्छन् । समग्रमा नेपाल भन्दा गरीब मुलुक पनि रहेछन् यो सन्सारमा । जाम्बियामा सुन र तामा खानीहरु छन् । गोराहरुले चुसेर छोडेको जाम्बियामा अहिले बिभिन्न देशहरुको स्वार्थ लुकेको छ । जाम्बियाको बजार भारत र चीनको हातमा छ । गाउँ गाउँमा भारतीयहरु पुगेका छन् । राजधानीमा ठूला ब्यापारीक प्रतिष्ठानहरुमा भारतीय बर्चश्व छ । एयरटेल, जेन, श्री इन्भेष्टमेन्ट जस्ता कम्पनीहरु र बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरु छ्यापछ्याप्ती छन् । प्रत्येक जाम्बियालीले कोकाकोला पिउन सिकेको छ । राजधानीका ठूला डिपार्टमेन्टल स्टोरहरु, ब्यापारिक पसलहरु भारतीय कै छन् । यति मात्रै होइन जिल्ला जिल्लाका सदरमुकामहरुमा पनि भारतीय पसलहरुकै बर्चश्व छ । मुस्लिम र हिन्दु धर्म भारत हँुदै जाम्बिया प्रवेश गरेको छ, मस्जिद, मन्दिर बनेका छन् र आधा बढि जनसंख्या क्रिश्चियन रहेको जाम्बियामा फरक धर्म बिस्तारै बिस्तार हँुदैछ । चाइनिज सामानहरु छ्यापछ्याप्ती पाइन्छन् । नेपाली बजारको तुलनामा जाम्बिया धेरै महंगो छ । यहाँ सस्तो भनेको यहाँकै उत्पादन हुन् जस्तै अहिले बषर्ातको मौसम छ, जताततै आँप लटरम्म फलेका छन् । न त त्यो कसैले टिप्छ, न त कसैले बेच्छ, पाकेर भूईभरी आँपै आँप, तर कसैलाई मतलव छैन । नेपालमा यस्तो भए आँपले बजार पाएन भनेर कम्तिमा रेडियो र अखबारमा समाचार त आँउथ्यो, यहाँ त सरकारी क्रियाकलाप र घटना बाहेक केही समाचार नै हँुदैनन् ।

सडकमा पोखिएका सपनाहरू

Bhumi Bhandari

देशभरिका सडकहरु राताम्य छन् । माओवादी समर्थित बिद्यार्थी, कार्यकर्ता, सर्बसाधारणहरु पाएसम्म राता टि सर्ट र नपाए, जे छ त्यही लगाएर सडकमा आएका छन् । उनीहरु आफूलाई सर्बहारा भन्छन् र मुक्तिको आशामा सडकमा आएका हुन् । गाउँ-गाउँबाट शहर ओइरिएका जनताको पक्कै केही सपना त होलान् । सपना पाल्दै र पूरा नभएपछि निरास हुँदै नेपालीहरुको पुस्तान्तर हुने गर्दछ । तर, अहिले जनता सडकमा आउनुमा सपनाले मात्रै उत्प्ररित गरिरहेको छैन-केहीलाई डर, केहीलाई जिज्ञासा, केहीलाई रहरले सडकसम्म तानिरहेको छ ।

नेपालगन्जमा अहिले बिविध अवस्थाको सामनामा जनता छन् । राति होटलमा, स्कूलमा र सार्वजनिक स्थानमा सुतेर झिसमिसेमै आन्दोलन गर्न आउने एक थरि जनता छन् । अर्काथरि जनता ब्यवसाय बन्द भएकाले फुर्सद भएर दिनभरि टिभी हेर्छन् र राजनीतिक बहस गरेर तथा आम हडताल हेरेर मनोरञ्जन लिईरहेका छन् । अर्का थरि जनता काम गर्न नपाएकोमा, आर्थिक आयको माध्यम रोकिएकोमा चिन्तित् छन् र आम हडताल कहिले बन्द हुन्छ भन्ने प्रश्न बोकेर यता उता भौंतारिइरहेका छन् । कोही कोहीलाई आम हडतालले कुनै असर नै पारिरहेको छैन । उनीहरुको जनजीवन जस्ताको तस्तै छ । जनता जो आन्दोलन गर्न र आम हड्ताल सफल पार्न गाउँ-गाउँबाट आएका छन्, यो आम हड्तालको सफलता असफलता उनीहरुकै हातमा छ । शहरियाहरु त आन्दोलनमा आएकै छैनन् भन्दा पनि हुन्छ ।

नेपाली जनताका सपनाहरु पटक-पटक बिभिन्न बहानामा सडकमा पोखिएका छन् । क्रान्तिका कुरा गर्दा नेपालीहरु रमाइलो मान्छन् । अझ २०४६ सालको परिवर्तनबाट प्राप्त वाक् तथा अभिब्यक्ति स्वतन्त्रताले त झन नेपालीहरुलाई राजनीतिसँग नछुट्टनिे सम्बन्ध स्थापना जोडिदिएको छ । हरेक ब्यक्ति कुनै न कुनै पार्टीर्सँग आवद्ध छ, पार्टीसँग केही अपेक्षा राख्छ । तर, अन्तिममा केही पूरा नभएपछि फेरि सडकमा आउँछ र उग्र नारा लगाउँछ । राजनैतिक परिवर्तनले देशमा अमन चयन आउँछ, आर्थिक सम्बृद्धि छाउँछ र जीवन परिवर्तन हुन्छ भन्नु नेपालीहरुका लागि दिवास्वप्न झैं भएको छ ।

नेपाली जनताको नाम बेचेर नेताहरु रातारात मालामाल भए । जनभावनासँग खेलवाड गरेर नेताहरुले स्वार्थ पूर्ति गरे । जनता भने नेताहरुप्रति सधैं इमान्दार र नतमस्तक रहने गर्दछन् । किन यस्तो हुन्छ हाम्रो नेपालमा ? कारण एउटै छ-नेपाली जनताका आशा र भरोसाका केन्द्र राजनैतिक पार्टीका नेताबाहेक अरु कोही छैनन् । त्यसैले त जनता कहिले यो पार्टी त कहिले त्यो पार्टीमा भोट हालेर नेता र पार्टीको टेष्ट गरिरहन्छन् । फेरि प्रजातान्त्रिक पद्दतिमा जनताले भोट दिन पाउँछ तर भोट दिएर छानिएको ब्यक्ति गलत पर्‍यो भने फिर्ता बोलाउने अधिकार जनतासँग छैन । नेपालमा अहिले संबिधान बन्ने-नबन्ने निश्चित छैन । नेपाली जनताले पठाएका ६ सय १ सभासद् मन्त्री बन्न पाउने वा यस्तै लाभको पद पाउने चक्करमा भड्किएका छन् । उनीहरुको प्राथमिकतामा संविधान छैन, अनि जनतालाई सभासद् फिर्ता बोलाउने समेत अधिकार छैन । त्यसैले उनीहरु आफूलाई दाम्लो फुकालेको साँढे सम्झेर जनताका भावना कुल्चदैछन् ।

माओवादीको आन्दोलन सफल भएर प्रचण्ड -वा अन्य कोही) प्रधानमन्त्री भए जनतालाई के फरक पर्छ ? केही हारेका वा जितेका नेताहरु मन्त्री हुन्छन् । केही कार्यकर्ताले राजनैतिक नियुक्ति पाउँछन् । सत्तामा पार्टी गएपछि ब्यापारीले पार्टी चलाउन अलिक बढि आर्थिक सहयोग गर्दछन् । नेताहरुले संविधान बनाउने पुनः प्रतिवद्धता ब्यक्त गर्दछन् । तर, घरमा खान नभएको गरिब र सर्वहारालाई केही फरक पर्दैन । ऊ यो सरकार हुँदा जस्तो अवस्थामा थियो, अर्को सरकार आउँदा पनि त्यस्तै अवस्थामा रहिरहनेछ । अर्को बर्ष अर्को पार्टीले सडकमा आन्दोलन गर्नेछ र त्यो बबुरो जनता फेरि आन्दोलन गर्न सहर पस्नेछ ।

देशमा बारम्बार भईरहने राजनैतिक परिवर्तनले केही हुनेवाला छैन । बेरोजगारीका कारण नेपालबाट अहिले दैनिक सयौं युवा बिदेसिदैं छन् । यो क्रम अझै ५ बर्ष जारी रह्यो भने नेपालमा सैनिक कू भएमा वा बिदेशी शक्तिले हस्तक्षेप गरेमा सडकमा आउने युवा कोही बाँकी रहने छैन । नेपालमै बस्ने सम्भ्रान्तहरुलाई राजनीतिमा चासो हुदैंन र उनीहरु कहिल्यै सडकमा आउँदैनन् । गरिब जनता परिवर्तनको आशमा कुनै पार्टीको पछि लागेर सडकमा आउने हुन् । आर्थिक पक्षमा सवलीकरण गर्न सरकारले नै केहि गर्नु पर्दछ । नभए त्यस्ता जनताको आर्थिक पाटोलाई कहिल्यै सम्बोधन नगरेर खाली कहिले प्रजातान्त्रिक त कहिले प्रगतिशील पार्टीका झण्डामुनि तान्ने र जातीय, क्षेत्रीय रंग दिएर एक आपसमा बेमेल गराई फूटको राजनीति गर्न पल्केका नेताहरुको कर्तूत कहिल्यै पटाक्षेप हुनेछैन ।

प्रधानमन्त्री हुँदा प्रचण्डले आफूलाई निक्कै ठूलो मान्छे सम्झेर ँमेरो राजीनामा कसरी स्वीकृत हुँदो रहेछ हेरौं त’ को शैलीमा प्रस्तुत भए । बिजयी माओवादीले सत्ता छोड्ने निर्णय गरेपछि हरुवाहरुलाई त मालामाल नै हुने भै गयो । सामान्य संसदीय प्रकृया पूरा गरेर पाएको सत्ता अब माओवादीलाई किन दिने ? माओवादीले सत्ता माग्नुको कुनै तुक सत्तामा बस्नेले नदेखेपछि आन्दोलन त लम्बिने नै भयो । अनि जनताले सास्ती पाउने नै भए । तर, जनताको इच्छा माधव नेपाललाई कुर्सीबाट हटाएर प्रचण्डलाई उक्त कुर्सीमा राख्नु कदापि होइन । कोही छिमेकी अनाहकमा नमारियोस् भन्ने जनता चाहन्छन् । कोही नलुटियोस्, जबरजस्ती चन्दा दिनु नपरोस्, कोही अकारण बेपत्ता नहोस् भन्ने जनचाहना हो । जनतालाई मूर्ख बनाएर यी नेता चाँही के चाहन्छन् ?